عناوین مطالب وبلاگ ؛ برای مطالعه  روی عناوین کلیک فرمایید .

                                                       بسم الله الرحمن الرحیم

                         گزارش سفر به دودانگه ساری

      ( آنجا كه مردمانش جلوتراز خورشید ؛ در مزارع طلوع میكنند)

                                                      در مرداد ماه 1366

              محمود زارع

     مازندران . ساری . سوربن  

     www.bahoo.blogfa.com

     بعد از یكسال تحصیل در دانشگاه با فراگیری تئوریها و نظریه های ذهنی ، جهت تحقیق پیرامون اثرات اجتماعی، اقتصادی مراكز جهاد دهستان در تاریخ 24 مرداد ماه سال 1366 به روستا رفتیم. روستاهائی كه تاكنون بدلیل كارم یا روستا زادگی ام كم ندیده ام ولی گوئی این بار عینكی دیگر بر چشم داشتم، عینك تحقیق و با نقش باصطلاح محقق وارد روستا شدیم.

     منطقه مورد تحقیق ما را منطقه دو دانگه شهرستان ساری ( روستای محمدآباد مركز دهستان )  كه یكی از جهادهای دهستان ما هم در آنجا مستقر بود، انتخاب كرده ایم. در بادی امر وارد جهاد دهستان شده ایم تا هماهنگیهای لازمه با مسئول آنجا صورت پذیرد. از ماشین كه پیاده شدیم و در حین رفتن بداخل ساختمان، یك راس گاومیش بومی با عصبانیت بسوی ما حمله ور شد، بطوری كه ما مجبور به فرار شدیم. دور و بر ساختمان جهاد دهستان كه بی حصار بود، پر بود از این گاوهای بومی و حیوانات اهلی دیگر.

     بالاخره داخل ساختمان شدیم و بعد از مدتی با مسئول جهاد دهستان به گفتگو نشستیم. ضمن گفتگو قضیه حمله گاومیش ها را مطرح كردیم كه نهایتا دریافتیم كه این بنده خداها هم دچار مشكلات زیادی در این خصوص هستند. با تبسمی گفتند كه مدتی فبل یكی از این گاو میش ها با شاخش شیشه یكی از پنجره های ساختمان این مركز را شكسته اند. گفتیم چرا فكری بحال این مشكل نمیكنید، مثلا چرا دور مركز را حصاركشی نمیكنید؟ گفت كه فكر زیاد كردیم و حرف هم زیاد زدهایم و مقدمات را هم فراهم ساخته ایم اما...این تازه مشكل خیلی ناچیز و ابتدائی ماست...انشاء الله... در عرض این چند هفته خودتان متوجه خواهید شد كه...!

     خلاصه متوجه شدیم كه برادران آنجا دلی پردرد دارند. در نهایت به ما گفتند كه اگر عندالله میخواهید تحقیق كنید واقعیات را منعكس نمایید و از همین مشكل كوچك بی حصاری ساختمان شروع كنید. ما هم قول دادیم تا آنجا كه در توان باشد و بهتر " صلاح باشد " حتما این كار را از راه صحیح و قانونی و بطوری كه درد به دردشناس برسد و بنحوی كه باصطلاح نتیجه تحقیق ما ( كه گزارش گونه ای خواهد بود ) ممهور به مهر عدم تكثیر نشود، خواهیم كرد. اما گفتیم شما كه فرمودید ، ما هم فكر كردیم و هم حرف زدیم و هم مقدمات را فراهم ساخته بودیم، ما كه كار دیگری غیر از شما نمیتوانیم انجام دهیم. اگر غرض انعكاس است كه شما خود این مشكلات را منعكس نموده اید!

     علی ایحال پیش خودمان اینجوری فكر كردیم كه شاید مشكلات مهمتری موجود بود كه در پرتو تز" الاهم و فالاهم " به اینها چندان توجهی نشده است. و با این توجیه خیال خودمان را راحت كرده ایم!!!

     برگردیم سر اصل مطلب ؛ در راستای اهداف تحقیق در تاریخ 24/5/1366 بهمراه گروه مطالعاتی به یكی از روستاهای منطقه بنام " پاشاكلاه " رفتیم، سراغ منزل شورای اسلامی ( بقول خود شوراها مصیبت كش و بلاكش مامورین دولتی ) را از بچه های داخل میدان محل كه مشغول بازی بودند، گرفتیم. یكی از بچه ها سوار ماشین ما شد و با هم به سراغ منزل شورای اسلامی رفتیم. حریم منازل روستا با چپرهائی كه از چوب و برگ و شاخه درختان تهیه میشود، پوشانده بود. كوچه ها خاكی و خالی از جمعیت بود، تقریبا روستا را سكوت فرا گرفته بود، فقط گاهگاهی صدای به به گاو یا صدای جیغ بچه ای كوچك سكوت پررمز و راز روستا را درهم می شكست.

     ماشین ما با صدای دلخراش و تقریبا وصله ناجور و احیانا ناآشنا برای بعضی یا حتی غیر منتظره برای افرادی، در برهم زدن سكوت و ابهت با صفای روستا نقش اصلی را داشت. بچه های ده را خیلی بشاش و گشاده رو دیدیم. نكته جالب توجه، كنجكاوی و تجسس بچه ها از اینكه ما برای چه آمده ایم؟ از كجا؟ بهر چه؟ چرا؟ و..... برایم بود !  بالاخره بخانه شورا رسیدیم، قبل از پیاده شدن از اتومبیل صدای تعارف و دعوت  آقای ش . م عضو شورای اسلامی محل بگوشمان خورد؛ بفرمائید، بفرمائید!

     ساختمانی تقریبا دو طبقه ، ساخته شده از چوب و گل كه طبقه زیرین آن نقش انبار را داشت، داخل حیاط شدیم و از پله ها بالا رفتیم، كفش ها را در آوردیم. بعد از احوالپرسی و روبوسی داخل منزل شدیم آنچنان برخورد مودبانه و صادقانه ای داشت كه من بیش از حد شرمنده شدم. با انسانی صمیمی ، پاك كه از چهره اش صداقت و صفا نمایان بود، مردی با حدود 45 سال سن ، دستهای پینه بسته كه به هنگام مصافحه و دست دادن آنقدر سرشار از لذت معنوی شدیم كه باصطلاح وصف حال " یدرك و لا یوصف " میباشد. دلم میخواست بر دستهای این مرد زحمتكش و محروم محترم بوسه زنم كه با این عمل احساس آرامش وجدانی تقریبا یكساله ای را برای خویش فراهم كنم. با چنین انسانی روبرو شدم، زن خانواده با برخورد صمیمانه و مادرانه و پاك و بی آلایش خود یك بار دیگر صداقت ناب و صافی و سادگی انسانی را برایم تجسم نمود. من در ته دلم به این فكر جوانه زده در ذهنم می اندیشیدم كه ما برای توسعه چه چیزی برای این مردم آمده ایم ؟ اگر هدف غائی و نهائی توسعه ؛ توسعه شخصیت انسانی و معنوی انسانهاست ، كه هست ؛ ما آیا زیره به كرمان نبرده ایم؟!!  و بخود میگفتم؛ پدر ، مادر! اگر از این منطقه مهاجرت كنید و كلا از روستا مهاجرت كنید ( گرچه زندگی و ماندن در روستا سخت است ) و راهی شهرها جهت تامین رفاه بیشتر بشوید ( كما اینكه خیلی ها شدند ) در حقیقت از این انسانیت و صمیمیت هم احتمالا مهاجرت خواهید كرد!!

      گویا محیط با صفای روستا این گوهرناب خویش را از دست مهاجرینش میگیرد. و در دامن خود نگه می دارد. ته دلم میگفتم ؛ شماها باشید؛ نكند روزی شماها بروید به شهرها ، نه به جهت اینكه در آنصورت خدمات رسانی به شهرها برای دستگاههای دولتی مشكل خواهد شد؛ نه ، یا تنها به جهت اینكه كشاورزی كم میشود و امثالهم؛ كه اینها مقوله های اقتصادی اند، بلكه میگفتم شماها در روستا بمانید و این محیط را زنده و برپا نگهدارید تا شاهدی باشید برای كسانی كه بعدها خواهند آمد.

      شما نمونه اید، الگوئید، انسانید، شما در راهی میان بر از طریق قلب و دل و عشق ؛ تقرب به خدا دارید. چرا كه، اینهمه پاكید و صادق و صمیمی و بی آلایش .

      شاهدی باشید كه بتوانیم ادعا كنیم به كسانی به اینكه تنها از راه عقل و استدلال و فلسفه بافی نمیتوان بخداوند قرب یافت و انسان شد و پاك زیست.

      شماها بمانید. خواهد رسید آنروزی كه وجدان انسانیت از زرق و برقهای شهر و شهری ؛ از محیطهائی كه تنها با عقل حسابگر مزین شده و رنگ گرفته و نظم دارد؛ خسته شود؛ كه در آن روز بناچار مامنی می باید.

     چه جائی بهتر از مكانی كه شمائید. ته دلم میگفتم مبادا روزی از این مكان مهاجرت كنند؛ مهاجرت از این مكان ؛ یعنی مهاجرت از خویشتن خویش. میگفتم در شهر انسان دیگری میشوید.

      تاكید قلبی ما از عدم مهاجرت این مردان خدا و تشویق به ماندنشان در روستا تنها بدین جهت نیست كه بگوئیم اگر شماها نباشید كشاورزی ضربه خواهد خورد! و یا آنكه شماها باشید كه تا بكارید؛ عرق بریزید؛ دستهاتان پینه دار شود؛ شب و روزتان معلوم نباشد؛ بكارید؛ اگر نكارید دیگران ندارند كه بخورند و آنوقت بر دولت فشار می آورند و فشار بدولت یعنی ... دیگر هیچ!!  نه ؛ این منظورما نیست از عدم مهاجرت این عزیزان. اگر اینگونه فكر كنیم در حقیقت نوعی خیانت پیشه گی است. و خداوند بر ما رحم فرماید، به صالح ترین افراد اینگونه نظر داشتن....؟!

     آنها هم میدانند و میگویند و گفته اند كه هر چقدرهم به ما برسند تا ما در روستا باشیم و بدین كیفیت معیشت خودمان را از طریق كشاورزی تامین كنیم، چندان چنگی از نظر مالی بدل نمی زند. اگر می گوئید، با اجرای برنامه ها،طرحها و پروژه ها ؛  روستاهائی داریم كه مثلا با كشت مكانیزه فلان شدند و درآمد آنها فلان شد و با یكپارچه نمودن زمینها و تسطیح اراضی و بهبود در آبیاری و... سطح زیر كشت و مقداری محصول در هكتار و درآمد روستائی بالا رفت؛ اما در قبالش هیچ فكر كرده اید كه این پیروزی؟!! در قبال از دست دادن چه چیزهائی برای روستا و روستائی؛ بدست آمد. ولی تضادی را داشتم كه و میدانستم كه نیاید این دو را مانعة الجمع دانست . باید پیوندی شعورمدارانه بین ایندو برقرار كرد تا بجای تخریب هم ، در تایید هم باشند.

     من مرتجع و غارگرا و ضد علم و تكنولوژی نیستم و غرضم هم نفی اینها نیست، اما این را هم بدانید تاكنون روستاهائی كه شبه شهر وباصطلاح  صنعت زده و... شدند؛ شاید رشد داشته اند ولی توسعه خیر! یا حتی روستاهائی كه طرحهای عمرانی، كشاورزی و... در آنها اجراء و پیاده شد، آری رشد داشته اند ولی توسعه هرگز.

      در همین منطقه مورد تحقیق ما بصورت عینی شاهد بودیم و مدرك هم جمع آوری شده در قالب پرسشنامه داریم كه هر جا بیشتر اینگونه اقدامات صورت پذیرفت، مردم بیشتر متوقع بار آمده اند، بیشتر چشم به غیر دارند؛ منتظرند تا دیگران بیایند و برای آنها كار كنند. بنوعی میشود گفت؛ استقلال وآن روحیه اتكای بخود كه مایه اصلی است از آنها گرفته شد. چرا؟ بخاطر اینكه تمام برنامه ریزیها فقط به بعد سازندگی توجه داشته اند نه به بعد بالندگی و توسعه، به رشد توجه شده نه به توسعه.

     فعلا جای طول و تفصیل این بحث نیست كه اگر خدای بخواهد بجای خود عنوان خواهیم داشت غرض این بود ، اصرار بر عدم مهاجرت این عزیزان ، اصرار بر عدم تهی شدن آنهاست. اصرار بر كوپنی نشدن آنها، اصرار بر باكره بودن آنها، اصرار بر پاك بودن و به صدق زیستن آنهاست. اصرار داریم كه در آنجا، با سجایای اخلاقی و انسانی و خدائی بیشتری میتوانند زندگی كنند، چرا كه انبیاء هم برای این گونه هدایت آمده اند؛ انسان معنوی بسازند، نه حیوانات مادی. در فضای پاك روستا بهتر میتوان بدین رفعت رسید. بستر روستا آماده تر است؛ آنجا از نزول و ربا و بالاكش؛ دیركرد و... خبری نیست. آنجا از خط و ربط و... خبری نیست، آنجا تنها به هم خطها نیست كه مسئولیت میدهند، آنجا تنها به همد ین ها كمك میكنند. آنجا غرضهای سیاسی آنها ، گرفتار كینه جوئی و انتقام كشی و حسد و حق كشی شان نمی كند. آنجا كشاورزان قبل از خورشید در مزارع طلوع میكنند. صدای زنگ كارشان نغمه خروسخوان سحری است كه با نماز و نیایش باستقبال روز یعنی كار میروند. چه بگویم ، قلم قاصر است آنجا همانجائی است كه اینجا نیست. پس بمان ای برادر و خواهر روستائی!

     داخل اتاق رفتیم ؛ بعد از احوالپرسی بلافاصله برایمان چای آوردند و بهمراهش نان و پنیر محلی كه...! ما زنگ در خانه آنها را بصدا در نیاوردیم كه اجازه ورود بخواهیم، ما یا الله گفتیم و همین جمله مباركه اذن دخول ماشد. از ما نپرسیدند، با كی كار دارید؟ ما را بدون در نظر گرفتن تیپ و هیئت و ماشین و... دنگ و فنگ ، حبیب خدا " مهمان " شمردند و گرممان گرفتند.

     قصد و هدف ما از مسافرت یا شاید " مزاحمت " همانطور كه بدوا عرض كردم تحقیقات ومطالعات اجتماعی روستائی كه هم كار عملی درسی دانشگاهی ما بود و هم وزارت جهاد سازندگی میخواست باصطلاح در قالب یك مطالعه دانشجوئی پیرامون اثرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، كاركردهای جهاد دهستان، داشته باشد، برای دست یابی بدین مقصود، چند پرسشنامه جهت جمع آوری اطلاعات از روستا و بعضی از خانوارهای نمونه آماری و خود جهاد دهستان ، تهیه دیده بودیم كه می بایست بعنوان مقدمه مرحله تحقیق از طریق شورا و مردم روستا، باین اطلاعات دست می یافتیم، تقریبا اگر بطور ضرب العجلی كار میكردیم حدود 3 الی 4 ساعت در هر روستا تنها كار جمع آوری داشتیم. لذا شروع نمودیم به سئوالات و پرسش نمودن، رگبار پرسشها و سئوالات از سوی دوست و همكارم شروع شد. نام – نام خانوادگی – تعداد فرزند – سن – شغل – مقدار زمین – منبع درآمد – نوع زراعت – میزان بازدهی محصولات – بازار فروش – كارهای جهاد در روستا و دهها سئوال دیگر این چنینی!

     نكته جالب توجه برای بنده این بود كه ، وقتی سوال از صنایع دستی شد؛ زن خانواده آمد و گلیم و جاجیم بافته شده حود را ، از لای لحاف انبار شده بیرون آورد و آنرا پهن نمود و گفت: ما اینها را می بافیم و با حالتی و احساسی خاص كه آمیخته با نوعی افتخار بود، سعی در نمایاندن هنر خویش بود ( و تواینجا را مقایسه كن با بعضی از زنها در شهرها كه چگونه سعی در نمایاندن هنر ؟! خویش دارند؟!!! ) كه ؛ متاسفانه ... قدر زر زرگر شناسد / قدر گوهر گوهری. حال همین زن روستائی هنرمند و پاك  را در صدا و سیمایمان گاه به سخریه میگیرند تا بعض از همتایان ؟! شان در دیگر مناطق بخندند!!

     جاجیم كه به زبان محلی به آن "  گلیج " میگویند، با طرحی ساده و زیبا و با صفا و رنگهای متناسب مثل خودشان ، برای ما جالب توجه بود. اصلا همه چیز را گویا این پاك دلان روستائی مثل خودشان می بافند و میسازند و درست می كنند، همه چیز صاف و ساده و با صفا ، درست مثل خودشان، از شلوغی، پیچیدگی، چندرنگی اثری نیست، چون چندرنگی را دوست ندارند، پیچیدگی در شهرها و محیط حاشیه شهرهاست. كه آنهم متاثر از فرهنگهای وارداتی غربی است.

      نه تنها طرحهائی كه روی صنایع دستی شان نمایان است ساده است بلكه دیگر كارهایشان هم بی شیله پیله است، آوازهایشان ، اگر بخواهند بخوانند بدون هماهنگی موسیقی های گوش خراش جاز، و... فقط با حنجره صاف و خوب و دلچسب روابط شان هم از پیچیدگیهای بی مورد و اعصاب خوردكن و انسان خراب كن و حقه ها و كلك ها بدور است همه چیزهماهنگ با طبیعت پاك و خدائی این منطقه كوهستانی است.

      بالاخره جواب سئوالات را گرفتیم صادقانه پاسخ می گفتند، سیاسی كاری نمیكردند، از مشكلات، از كمبودها، از گرفتاریها، از نداشتن ها از محرومیتها، از تبعیضاتی كه در حقشان بروا رفت، از عدم برخورداری از حداقل امكانات بهداشتی و خدماتی بالاخره از هر چه كه می بایست داشته باشند و نداشته اند، و همه اینها را از جهاد متوقع بودند و حق هم داشتند تقریبا جز جهاد چه كسی میتوانست و میتواند در روستاهای این چنینی لااقل به درددلهای این روستائیان گوش فرا دهد، بما می گفتند، حرفهای ما به جائی نمی رسد، صدای ما كوتاه است، كمتر بحرف ما گوش میدهند و اصلا ما هم بلد نیستیم با زبان مسئولین با آنها حرف بزنیم، شما این درددلهای ما را بگوش مسئولین برسانید، غافل از اینكه ما ... بسیار دست كوتاهی داشتیم و مسئولین... هم پایشان بر نخیل بود...!

     از چهره هایشان صمیمیت می بارید؛ چرا من این چهره ها را ستایش نكنم. آنهم در این شرایط گاه جهنمی روزگاری كه باصطلاح سیاستمداران ساخته اند.

      دیدار و ستایش این چهره های پاك و بی آلایش ؛ اصلا نشاط آور است. آنها با نگاهها و چشمهایشان ما را نمی ترساندند، همیشه نهی از منكر نمی كردند بلكه با صمیمیت شان نه تنها امر به معروف ، بلكه جاذبه به معروف را در ما ایجاد میكردند.

     مگر خدا برای چه انسان را خلق كرده است؟! این بشر دوپا چرا بر روی این خاك ، اسكان موقت یافته ، آیا جز برای این است كه انسان باشد و صمیمی و پاك و خوب و خدائی!!! و اینها انصافا انسان بودند.

     آری از جهاد همه چیز را توقع داشتند ، یك روستائی از روستای "  كتریم " بنام ع . ب میگفت : مسئولین ادارات دیگر ، علم دارند ولی حلم ندارند! میگفت برای آنها در دوره شاه چه شد چه شد ؛ بود اما حالا چه بود چه بود ؛ است. كار نمی كنند و فقط حرف میزنند.

     آنها راست میگفتند. یك نمونه را بنده خدمتتان عرض كنم. یكی از استادان ما در دانشگاه تهران آقای دكتر مصطفی ازكیا ، روزی در جلسه درس می گفت : " ... جهت یك تحقیقی به یكی از دهستانها رفته بودم و كار تحقیقی مان هم در خصوص مراكز خدمات بود. میگفت : در یك منطقه كه خربزه كشت میكردند رفتیم و از ماشین پیاده شدیم. كنار یك مزرعه ، یك كشاورز یك خربزه را برای ما پاره كرد. خیلی شیرین و آبدار بود. باغ سرسبز با بیشه های خربزه و سالم. در كنار این مزرعه زنده؛ با تعجب دیدیم كه یك مزرعه خشك با بوته های تقریبا مرده خربزه دیده میشود، از كشاورز پرسیدم كه چرا این زمین بوته هاش اینجوری زرد و پژمرده است؟ در صورتی كه زمین شما در كنار این مزرعه بدین صورت سرسبز و زنده میباشد. كشاورز در جواب گفت: من با تجربه ام و بلدم كه چگونه خربزه بكارم و چه موقع سمپاشی كنم و ...! گفتم مگر مزرعه بغل دستی چكار كرد كه بدین صورت بوته های بی برو پژمرده دارد. گفت: سم را بی موقع در مزرعه پاشید. گفتم این زمین مال كیست؟ گفت یك مهندس مروج مركز خدمات این زمین را خریده است و كشت میكند!!! ..."

     خوب شما دقت كنید؛ فردی كه یك مهندس هست، مروج است ، هنوز بلد نیست كه چه موقع مزرعه را سمپاشی كند؛ اما یك كشاورز بیسواد و امی میداند كه چه موقع سمپاشی و چه موقع كودپاشی كند. ولی حالا بیا و ببین ادعا را!!! تازه اینها برای ترویج به این دهقانان بروستا میروند!

     تنها آمار دادن كه ما در فلان مراكز این تعداد مهندس و متخصص داریم كه درد كشاورز و مشكل كشاورزی را حل نمیكند. مقداری تعهد ، مقداری دلسوزی ، مقداری ایثار ، مقداری محروم دوستی و... لازم است. و این است كه مردم حتی در مشاورات و بگو مگوهای محلی ، جهاد را مسئول حل و فصل میدانند؛ بگذریم.

     دیگری میگفت من اعتقادی ندارم كه پیغمبر ( ص ) دست كشاورز را بوسید! اگر پیامبر (ص) چنین كرد، در مملكتی كه مال رسول الله است برای كشاورز بیشتر كار میكردند ( آقای ع . ب ). من در جوابش جمله ای از شهید بهشتی را نقل كردم و گفتم : حاج آقا ، انسان موجودیست خودساز و محیط ساز. اسلام انسان را اینگونه بما معرفی كرده است. بساز ، ولو در این ساختن بسوزی. برگشت بمن گفت: همه این حرفا بالای سر ما. روی چشم ما. قبول داریم و ادامه داد كه : روزی در اینجا یكی از وعاظ میفرمود : آقا ! زن اگر بخواهد میتواند جهت شیر دادن به فرزند از شوهرش پول مطالبه كند. میگفت ؛ من به آن حاج آقا گفتم ؛ این تقاضا برای عیال محترمه شما شاید مصداق داشته باشد ، اما خانم من اگر پشت سر من در مزرعه و... نباشد ؛ اصلا نمیشود زندگی كرد، تا آنوقت جای طرح این مسائل باشد! مسئله درست است ولی موقعیت نیست كه بتوان بدین مسائل رسید.

     علی ایحال خیلی درددل كردند و مشكلات را بیان داشتند و ما هم نوشتیم اما....! در پرسشنامه ای كه برای مطالعات روستائی خودمان تهیه دیده بودیم ، سئوالاتی را پیرامون مسئله مشاركت مردم گنجانیده بودیم. مثلا ، آیا در طرحها و برنامه ها ی جهادسازندگی شركت داشته اید؟ برای جلب مشاركت بیشتر مردم چه پیش نهادی دارید؟ و... دست یابی به سئوالات فوق از این جهت برای ما اهمیت داشت كه " مسئله مشاركت مردم " در اجرای طرحها و پروژه ها یكی از هدفهای مشخص توسعه روستائی است. برنامه ای متضمن توسعه است كه مشاركت مردم را بدنبال داشته باشد؛ آنهم نه به اجبار بلكه به اختیار!

     ما متاسفانه از مشاركت مردم به شیوه بسیجی ، دیدگاهی نه چندان مناسب را گاها داشتیم و حتی داریم. میرفتیم از داخل ادارات ، نهادها ، كارمندان دولت را یك روز بیكار میكردیم و با زحمات و چانه زنی های زیاد و اینكه آقا ؛ زیاد پشت میز ننشینید، بیایید در متن مردم و...و یك روز تمام آنها را بیكار از كار اداره میكردیم. آقایان حقوق خود را از بیت المال مسلمین میگرفتند، هزینه خوراك ، ایاب و ذهاب و هزاران دنگ و فنگ دیگه آنها كه در هر قدمش متحمل هزینه میشدیم و تازه روی طرحی آنها را می بردیم كه اولا آنها نه برخورد با روستائیان را بلد بودند و ثانیا نه هیچگونه آموزشی در آن كار داشتند كه كیفیت كار بالا باشد. بعد آمار میدادیم كه كاری را كه بنا بود با مثلا یك میلیون تومان تمام شود ما با نیم میلیون تومان تمام كردیم و غافل از آنكه نیم میلیون تومان مابقی و بلكه بیشترش را از جای دیگر مثل حقوق همان كارمند از بیت المال مملكت به آنها پرداخت میكردیم و در عوض آنها آن روز را در اداره نبودند و خیلی از كارها ی آنها می ماند. مضافا باینكه ما در اینجا فقط مشاركت كردیم اما روحیه مشاركت را در مردمی كه طرح برای آنها اجراء میشد ، بوجود نیاوردیم. آنها هر وقت طرحی بود كه نیاز بمشاركت داشت چشم انتظار مینی بوسهای پر از جمعیت های واكس زده و اتوكشیده و غریبه  و بعضا نه چندان بی غرض و مرض ، بودند كه بیایند و كارشان را انجام بدهند و بروند. وقتی كه ما میگوئیم " مشاركت " ؛ منظور و اصل این است كه روستائیان را از اتكاء به غیر خود برهانیم و آنها را متكی و مستقل به خود بار بیاوریم و به آنها بباورانیم كه منتظر دست غیبی نباشند ، آستین های همت را خود بالا بزنند و كارشان را خودشان بكنند. این است  معنای واقعی مشاركتی را كه متضمن معنای توسعه باشد.

     ما اگر یك روستا را بسان یك مجموعه ای نگاه كنیم كه نیروهای بالقوه و بالاستعداد فراوانی در آن در زمینه های مختلف وجود دارد، در اینجا میبایست نقش پرورش دهی استعداد های درونی روستا را داشته باشیم، تا این قوه به فعلیت درآید. مسلما اگر مثلا جهاد بگوید ؛ تو صبر كن و من بذور اصلاح شده، سم و كود و... را برایت می آورم، فلان نهاد بگوید در مورد فلان تقاضا اگر مقداری تحمل كنید؛ می آوریم و.... اینجا ما تنها نیروی پتانسیل روستا را ضعیف و متكی به غیر بار آورده ایم، بلكه به رشد، بی قواره بروكراسی و سیستم قرتاس بازی كمك نموده و در حقیقت هی ادارات را بزرگ كردیم و نیروی خلاقه روستا را برعكس ؛ كوچك! آنوقت ما با روستا و روستائیانی مواجه ایم كه بسیار متوقع و ناراحت و همیشه منتظر دیگران و همه چیزش را از غیر میخواهد. این بدترین روحیه ای است كه ضد توسعه میباشد. نیتی خیر ، كاركردی بی تعقل؛ و نتیجه ای شر! .

     خوشبختانه ؛ روستائیان ما بدلیل پایبندی به احكام شریعت  كه بیش از پیش روحیه تعاون و مشاركت را صحه گذارده ، را در حد بسیار بالائی واجدند، اما نباید با كاركردهایمان این روحیه را تضعیف كنیم.

     ما البته همین استدلالات را در نوشته هایمان به مسئولین خویش میگفتیم واسناد آن پیشنهادات را هم هنوز داریم ولی گویا آنها دستورالعملهای صادره از دفتر مركزی را بسان وحی منزل میدانستند و اصلا توجهی به این حرفا نمیكردند تا اینكه بالاخره زمانه و روزگار به آنها فهماند كه دست بردارند...!

     خیال پردازی نمی كنیم، در همین روستاهائی كه جهت تحقیق رفتیم، هر جائی كه جهاد دهستان در آنجا بیشتر كارهای عمرانی از قبیل حمام و برق و.... داشت ؛ مردم آنجا را متوقع تر و معترض تر از دیگر جاها یافتیم. هی میگفتند ، باید بیایند و مشكلات این روستا را حل كنند. هیچوقت باین فكر نمی افتادند كه آیا اصولا راهی وجود دارد كه خودشان بتوانند با انباشته كردن نیروهای فكری ، فیزیكی ، مالی خویش مشكلات را خودشان را حل كنند!

     نمیخواهم بگویم كه نباید راه ساخت ، جاده كشید و حمام درست كردو.... اما بیائیم عمران را به معنای واقعی آن دنبال كنیم. متاسفانه عمران و آبادانی را بعضا در جهت عكس معنای واقعی آن كاربرد داریم. عمران به معنای آبادانی محیط یا ساختن مدرسه ، راه ، ساختمان و حمام و.... نیست؛ بقول ابن خلدون ؛ عمران به معنای ایجاد تحول در افكار و روحیات معنی صحیح دارد. تحولی كه خلاق و سازنده باشد ، نه اینكه ما بسازیم. كار برای مردم ، با مردم  و بوسیله مردم را میتوان مشاركت نامید. ادارات بیشتر می بایت نقش سرویس دهی و آموزش را داشته باشند.

     علی ایحال ، برگردیم بر سر موضوع خودمان ، كه بحث از توسعه روستائی بود. باز این عقیده یا شاید هم این توهم و خیال دردناك بذهنم رسید كه ؛ چه توسعه ای؟!!

     آیا الگو و استراتژی توسعه داریم؟! توسعه برای كی ؟! اصلا ما از روستا چه میخواهیم؟! و منظور ما از توسعه روستائی چیست؟! چه ارگانی مستقیما دست اندركار این امر مهم است؟! البته افراد زیادی هستند كه ذهن اندركارند! اما مسئولیت با كیست؟! یقه چه كسی را باید گرفت؟! جواب اینهمه آشفته كاری و ندانم كاری با كیست؟ برنامه توسعه روستائی ازچه مقطع بوسیله چه ارگان یا وزارتخانه ای شروع شده و الآن كجای كاریم؟ دورنمای كار ما چیست؟ چه دستها یا چه عواملی مانع تحقق توسعه است؟! و... كه اینهمه سئوالات بصورت یك نمیدانم چه در آمده است و در اذهان ما علامت سوالی بزرگ را ایجاد كرده است.

     ما نیروهای بالقوه فراوانی داشتیم كه براحتی میتوانستیم در مسیر توسعه ؛ حداقل توسعه فقرزدا ؛ كه متضمن مشاركت مردم باشد، بكار گیریم و به فعلیت و بروز درآوریم. اما دیگر آنزمان خوب و ناب را براحتی از دست داده ایم و گذشت آنزمان كه آنسان گذشت...روزی ما اعتقاد داشتیم كه جهاد یعنی مشاركت همه مردم و بسیج تمامی نیروها و امكانات . اما امروز این عقیده در مرحله عمل منطقا و عقلا آیا قابل پذیرش است؟ یعنی آیا میتوان صرفا به شعار اكتفا كرد و دلخوش بود و دلخوشی داد كه بلی ، سعی كنید ، همه باهم باشیم و آنوقت جهاد آنهم در بعد سازندگی ؟! عرض كردم تنها نباید با شعار از این منطق دفاع كرد بلكه عملا باید یك باز بینی بشود كه در چه موضع ایم و تا چه حدی هم موفق.

      معنای بسیج و مشاركت مردم اولا با برنامه ریزی این یا آن شروع نشد؛ بلكه یك تكلیف دینی بود كه امام عزیزمان فرمود و اینگونه بود كه ... اما متاسفانه نتوانستیم یك جهت گیری صحیحی به این حركتهای توفنده و مشتاق و غیراجباری بدهیم كه این جهت گیری صحیح متضمن حضور مشتاقانه دائمی همان پیشكسوتان باشد، اما رسیدیم به مرحله ای كه اگر نگوئیم آن انگیزه ها دیگر نیست لااقل میتوان گفت كه كم شده است و در این شرائط دیگر ...

      البته آیه یاس نمیخوانم. اعتقاد به متن مردم و حركتهای مردمی  توده های مسلمان پیرو خط امام را عمیقا در عمق جانم دارم  اما آیا میشود صرفا با این اعتقاد نسبت به برنامه ها و طرحها و... امیدوار بود ؟!

      باید بابرنامه بود و مدیران مدبر(؟!!! ) بصورتی برنامه ریزی كنند كه ما اگر دقیقا نه ، لااقل بطور نسبی بتوانیم دورنمای روشنی از چند سال آینده را داشته باشیم.

     در پایان این گزارش لازم است كه نظراتی را درباره توسعه طرح نمائیم كه اصولا توسعه چیست؟ هدفهای آن كدامند؟ یعنی وقتی ما میگوئیم توسعه روستائی چه هدفی از بكار بردن این واژه داریم؟

      هدفهای مشخص توسعه را كه متضمن مشاركت موثر مردم باشد میتوان بشرح زیر برشمرد:

1-     بهره وری بالاتر و افزایش تولید یا رشد تولید ناخالص ملی.

2-     توزیع عادلانه یا تساوی سهم یا توزیع منافع توسعه و یا آنچه كه میتوان آنرا مشاركت مردم در منافع نامید.

3-   اشتغال كه هم وسیله و هم از جهتی هدف است، از طریق استفاده از منابع كار جهت تولید و ایجاد درآمد برای مردم و نیز حرمت بخشیدن و معنی دادن به زندگی افراد.

4-     مشاركت مردم، مانند اشتغال ، در ابعاد اجتماعی – سیاسی ، هم وسیله و هم هدف است.

5-     اعتماد به نفس.

6-     حفظ نوعی توازن بوم شناختی بین انسان و طبیعت.

7-     تفویض قدرت سیاسی.

8-     عدم تمركز قدرت اداری.

9-     تعمیق ارزشهای دموكراتیك. (( رام . سی. مالهوترا – مدیر توسعه آسیا و اقیانوسیه سازمان ملل ))

     بزبان دیگر هدفهای مشخص توسعه را از دیدگاه مالهوترا میتوان بصورت سلسله مراتبی بشكل یك هرم نشان داد كه در آن ، قاعده هرم ، حداقل نیازهای اساسی  معیشتی را تشكیل میدهد و با برآوردن آن مجموعه بالاتری از نیازهای اقتصادی – سیاسی، و در نهایت هدف كلی شكوفائی شخصیت انسان یا " توسعه همه جانبه " و آزاد شدن نیروی خلاقه كلیه افراد مطرح میشود.

     آقای ز.م.عبیدالله خان دبیر وزارت كشاورزی دولت جمهوری خلق بنگلادش توسعه را چنین تعریف میكند: توسعه عبارت است از توسعه انسان بعنوان یك فرد  و یك مو جود اجتماعی، با هدف آزادی و شكوفائی او .

     توسعه باید عامل ارضای نیازهائی باشد كه با از میان بردن فقر آغاز میشود. توسعه باید بومی و متكی بخود، یعنی هماهنگ با محیط و متكی به نیرو و توان جامعه ای باشد كه پیشبرد امر توسعه را بر عهده میگیرد. كاهش گرسنگی ، فقر ، بیكاری و نابرابری ، همگی معیارهای توسعه بشمار میروند. اما هدف توسعه بالا بردن كیفیت زندگی توده های مردم و آزاد كردن نیروهای خلاقه آنهاست.

     آقای رام . پی.یاداو؛ مدیر اجرائی مركز خدمات پروزه های كشاورزی نپال ؛ هدفهای مشخص توسعه یكپارچه روستائی را بقول خودش بطور مشخص تر بقرار زیر بیان میدارد:

1-     افزایش تولید و بهره وری

2-     تساوی و برابری در الف: دسترسی به فرصتهای كسب درآمد. ب: دسترسی به خدمات عمومی . ج: دسترسی به نهاده های تولیدی.

3-     اشتغال سودمند.

4-     اعتماد به نفس.

5-     مشاركت مردم در فرایند توسعه.

6-     توازن بوم شناختی؛ یعنی مدیریت مناسب منابع مادی چون زمین، آب و جنگلها.

     آنچه از مطالب فوق بخوبی پیداست محور بودن مسئله مشاركت مردم در نظام یكپارچه توسعه روستائی است. یعنی موفقیت یك برنامه توسعه ؛  دقیقا بستگی تام و تمام به مشاركت داوطلبانه و از روی رغبت مردم دارد. اینكه ذكر شد مشاركت داوطلبانه ؛ بدین معناست كه بهیچ وجه نمیتوان و نباید هم و حتی نمیتوان تصور كرد كه بالاجبار و بدون میل و رضای مردم در مشاركت، به توسعه یكپارچه روستائی رسید. و حتی بهر موفقیت دیگر اجتماعی یا سیاسی!

(توجه فرمایید كه این گزارش مربوط به دو دهه قبل و با حال و هوای آن دوره تهیه شده است كه ما بی كم و كاست ، عین گزارش را در اینجا نقل نمودیم.)

    (( این گزارشگونه در شهریور ماه 1366 هجری شمسی واقع در منطقه دودانگه شهرستان ساری تدوین وتنظیم شده بود. آقایان علی رحیمی فرح آبادی – قربان مقصودلو – احمدی و...... در این تحقیق با ما بودند كه زیر نظراستاد ما دكترمهدی طالب از دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران تحقیق مربوطه صورت پذیرفته بود.))

                                                                          محمود زارع

                                                               مازندران. ساری . سوربن

                                                             http://bahoo.blogfa.com

                                                         بسمه تعالی

                                   ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران

                    برادر ارجمند جناب حجة الاسلام والمسلمین خامنه ای

                                                        سلام علیكم

                 با سلام و درود بر انبیاء و اولیاء و اوصیاء و شهدالله و بامید سلامتی و طول عمر حضرت امام " روحی فداة " 

     احتراما اینجانب پرویز زارع فرزند احمد ، اهل و ساكن روستای سوربن از توابع شهرستان ساری ( بخش مركزی ) كشاورز و كشاورززاده ای هستم كه بسان دیگر روستائیان محروم مظلوم این مملكت با سختی و مشقت و كارگری روز مزدی پدرمان و همچنین خوشه جمع كنی مادرمان در زمینهای درو كرده گندم فئودالهای منطقه ( شاهپور پهلوی ) جهت اینكه با این خوشه ها نان تهیه شود زندگی میكرده ایم و بزرگ شده ایم. خوشبختانه به لطف و عنایات خداوندی و رهبری پیامبر گونه حضرت امام " روحی فداه " و مقاومت مردم قهرمان ، انقلاب البته خونبار اسلامیمان بثمر نشست.

     بعد از پیروزی انقلاب ، مردم محروم و ستمدیده روستایمان جهت احقاق حق ( زمینهائی را كه شاهپور برادر شاه مخلوع غصب كرده بود ) باز پس گرفتند و بعد از چندی جهت تقسیم عادلانه آن بین خود از هیات واگذاری زمین شهرستان ساری دعوت بعمل آورده كه هیات مذكور هم با همكاری شورا و انجمن اسلامی توفیق یافت تا زمینها را نسبتا عادلانه تقسیم نماید.

     در پی تقسیم زمین ، چون این بنده هم یكی از افراد واجد شرائط برای اخذ زمین بودم ، مقدار 2/1 هكتار زمین بمن تعلق گرفت. متاسفانه پس از دو سال از تقسیم زمین، بواسطه اینكه زمین بنده دارای ناهمواری زیادی بوده و آبیاری را جهت كشت برنج مشكل میكرد، با وجود خرج گزاف تسطیح و غیره و بعلت نامرغوبی زمین برای كشت شالی، هنوز موفق به كشت برنج نشده ام. از طرفی هم زمین و زمینهای اطراف مذكور بواسطه شوره زار بودن ظرفیت معمول بازدهی را كه در هر هكتار معمولا سی ( 30 ) خروار میباشد را هم ندارند.

     لذا در جهت رفع این مشكل بر اساس طرحی تصمیم گرفتم كه به لطف و عنایات خداوندی به كار نوغانداری ( پرورش كرم ابریشم ) بپردازم. توضیح اینكه طرح مدنظر در پیوست این نامه میباشد.

     علی ایحال استدعا دارم بزرگواری فرمایید و امر مقرر تا هیات واگذاری زمین شهرستان ساری نسبت به موافقت و همكاری در اینخصوص اقدام فرمایند.

     اینجانب چون آشنا و علاقمند به كار نوغانداری میباشم بخوبی از عهده این كار بر خواهم آمد و حتی حاضرم شرائط هیات واگذاری را مبنی بر اختصاص درصدی از درآمد حاصله به هیات مذكور را تقبل نمایم. از طرفی هم چون مردم این روستا در حد 1000 تا 3000 متر مربع از زمین خویش را بعنوان حیاط خانه مسكونی تقریبا بلااستفاده از جهت اقتصادی تحت ید خویش دارند را میتوان با شروع این كار تحریك و انگیزه این كار را ایجاد كرد كه بعنوان یك شغل جانبی در ایام بیكاری با منبع درآمد بسیار مناسب مشغول شوند.

    در تتمه مجددا بعرض میرساند كه جهت ابراز حسن نیت خویش حاضریم مقدار پنج ( 5 ) درصد از سود حاصله را در راه ایجاد فضای آموزشی در روستا در اختیار شورای اسلامی بگذارم. قبلا از همكاری شما كمال تشكر و امتنان را دارم. اقدام عاجل محل حاجت است/.

                                                                                والسلام

                                                                                                       برادر كوچك شما

                                                                              پرویز زارع

                                                                            12 / 2 / 1368

گواهی كنندگان :

 شورا( نمایندگی روستای سوربن )

مهدی سیه چهره و....................